วัดพูสวรรค์ >> พุทธธรรมสามมิติ

Today's Top Vipassana Meditation News

>>>>>พุทธธรรมสามมิติ <<<<<

• พุทธธรรมสามมิติ

• ดวงตาเห็นธรรม

• พระคาถาบูชาวันนี้

• WEBBOARD

• DHAMMA CLINIC

• METTAJIT CENTER

• DAY'S MEDITATION

• แผนผังทางหลุดพ้น

• วิธีการรักษาศีล

More Learning Books

พุทธธรรมสามมิติ

An operation analysis on the true doctrine of meditation
การเฟ้นหาหลักแท้ในการปฎิบัติธรรม
ธรรมะเป็นศาสตร์ที่ยืนยงอยู่คู่ฟ้า มีอายุยืนกว่าอายุของโลกนี้เป็นหลายเท่านัก และคงดํารงอยู่ตลอดไปไม่ดับสูญ
อวิชชาใช้อํานาจทางโลกเข้าข่มเหงรังแกฝ่ายธรรมที่ทรงฌานสมาบัติ(สมาธิภาวนา) ทั้งๆที่ชาวโลกทั่วไปต่างพากันหวาดกลัวภัยพิบัติ
และหันเข้ามาพึ่งพระพุทธศาสนามากขึ้นทุกทีก็ตาม ฝ่ายอวิชชากลับอาศัยพระพุทธศาสนาแสวงหาลาภยศหนักมือยิ่งขึ้น
ต้องบริสุทธิ์ใจทั้งผู้ให้และผู้รับ จึงจะเป็นบุญมากจนนับไม่ได้
การที่จิตแต่ละดวงที่เกิดอยู่ในโลกต้องถูกกักขังอยู่ในเวียนเกิดเวียนตายอยู่ในภูมิ
ขึ้นอยู่กับกรรมดีกรรมชั่วที่ทําก่อนทําหลัง และความเห็นผิดเห็นถูกก่อนตาย 
ลึกลงปฏิบัติธรรมด้วยสมาธิภาวนา ที่ต้องอาศัยศีล สมาธิ ปัญญา มุ่งมั่นจนบรรลุถึงเป้าหมายสําคัญที่กําหนดไว้
ต้องอดทนอดกลั้นทําด้วยความเพียรเข้าฌานไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ บําเพ็ญสมาธิภาวนาจนสําเร็จฌานที่๔ และพึงรักษาไว้เสมอ
มิให้เสื่อมถอยลง มุ่งมั่นเพียรพัฒนาถึงฌานสูงสุดสุญญตฌาน และสามารถระงับ ราคะ โทสะ โมหะ ได้เสมอจนตลอดชีวิต 
ปฏิบัติธรรมอย่างจริงจัง จะประจักษ์ถึงคุณค่าของธรรม ทําให้สามารถสร้างอนาคตที่ดีแก่ตนเอง เปลื้องทุกข์ทั้งมวลและเสพสุขที่แท้จริงได้ทั้งยังมีชีวิตอยู่ และล่วงรู้ถึงอนาคตหลัง
ความตายของตนเองว่าจะก้าวพ้นอบายภูมิ ขึ้นไปสถิตย์บนนิพพานได้ 
หลักปฏิบัติDoctrine ,Composition องค์ประกอบ ,สัทธรรม True Doctrine
โพธิปักขิยธรรม ๗ หมวด : สติปัฏฐาน๔ สัมมัปปทาน๔ อิทธิบาท อินทรีย์๕ พละ๕ โพชฌงค์๗ มรรคมีองค์๘
ผู้ปฏิบัติตามสามารถแสวงความก้าวหน้าไป พร้อมๆกับที่สามารถเพิ่มพูนปัญญาให้เป็น อธิปัญญา เพื่อเรียนรู้และเข้าใจในสัทธรรม และธรรมะ
ที่เกี่ยวข้องเชื่อมโยงกันอื่นๆ จนรู้แจ้งแทงทะลุได้ Penetration 
พิจารณาอย่างละเอียดทุกข้อแต่ละหมวดและความเชื่อมโยงไปยังหมวดอื่นๆว่า ส่งผลเป็นปฏิสัมพันธต่อกันอย่างไร ต้องทดลองปฏิบัติด้วยตนเอง
ตั้งแต่ต้นจนครบทั้ง๗หมวด จึงจะแทงทะลุ
หมวดที่๑ สติปัฏฐาน๔ การทุ่มเทความนึกคิดอยู่ที่เรื่องหลัก (๔ เรื่อง) Basis of Mindfulness
กายานุสติปัฏฐาน การทุ่มเทความนึกคิดไปที่ร่างกาย Contemplation of the body
เวทนานุสติปัฏฐาน การทุ่มเทความนึกคิดไปที่ความรู้สึก Contemplation of the feelings
จิตตานุสติปัฏฐาน การทุ่มเทความนึกคิดไปที่จิต Contemplation of the mind
ธรรมานุสติปัฏฐาน การทุ่มเทความนึกคิดไปที่สิ่งปนเปื้อนในจิต Contemplation of mind objects
พิจารณา :
-ฝึกสมาธิโดยอาศัยเทคนิคที่เรียกว่า สติปัฏฐาน๔ นี้เป็นหลักสําคัญที่สุดในการสร้างสมาธิขั้นสูง (อัปปนาสมาธิ) ให้เกิดแก่ผู้ปฎิบัติธรรมได้โดยง่าย
ส่วนการบริกรรมด้วยกรรมฐานอื่นๆนั้นใช้เพื่อสนับสนุนหลักใหญ่นี้เท่านั้น
-ฝึกสมาธิด้วยสติปัฏฐาน๔ นี้ให้สําเร็จได้นั้นจําเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องอาศัยอานาปานสติปัฏฐาน One pointed mindfulness on breathing 
การจํากัดความนึกคิดให้อยู่ที่จุดเดียวคือ ลมหายใจ 
-สติปัฏฐาน๔ เป็นเทคนิคในการสร้างสมาธิอันทรงประสิทธิภาพที่สุด อัจฉริยะอย่างจริงแท้ หากปฏิบัติอย่างถูกต้องเป็นขั้นเป็นตอนแล้วจะทําให้
โพชฌงค์๗ ธรรมอันเป็นเครื่องช่วยให้ตรัสรู้ นั้นบริบูรณ์
-สติปัฏฐาน๔ รายละเอียดปลีกย่อยในพระไตรปิฎกมีมากมาย และจะต้องศึกษาด้วยการปฏิบัติเป็นหลัก จึงจะสามารถเข้าใจจริง และปฏิบัติอย่างมี
ผลประจักษ์แจ้งต่อตนเองในทุกขั้นตอน ก้าวหน้าไปเป็นลําดับจนถึงที่สุด
-ทําให้จิตมี เอกัคคตารมณ์ คือการได้สมาธิ การอาศัยสติปัฏฐาน๔จะทําให้ได้สมาธินิมิต เมื่อได้แล้วก็พึงใช้สมาธินั้นเพื่อสร้างทานอันยิ่งใหญ่(สัมมัปปทาน)
จะทําให้สมาธิเจริญขึ้นอีก
สมาธิภาวนา ฝึกสมาธิให้ก้าวหน้า อานาปานสติ สติปัฏฐาน๔ สมาธินิมิต และสัมมัปปทาน จึงมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิด และยังเชื่อมโยงไปสู่ โพชฌงค์๗ อันเป็นองค์ประกอบ
สําคัญของการตรัสรู้ด้วย 
หมวดที่๒ สัมมัปปทาน การสร้างทานอันยิ่งใหญ่ The great giving
กรรม กิเลส และวิปาก (Consequence : ผลจากการปฏิบัติของตนเอง) เป็นอุปสรรคที่ขวางกั้นความก้าวหน้าในการฝึกจิตด้วยสมาธิภาวนา
ฉะนั้นผู้ปฏิบัติธรรมจะต้องสร้างทานอย่างมาก จึงจะผ่านพ้นอุปสรรค ก้าวหน้าต่อไปในวิถีแห่งปฏิเวธ
การปฏิบัติอาจหยุดชะงักไม่ก้าวหน้าตามที่ควรอาจด้วยเหตุ กิเลสที่สะสมอยู่ ชักนําให้ถอยห่างจากการบําเพ็ญเพียร บางครั้งก็ไม่ก้าวหน้า เพราะกรรม
ในอดีต หรือผลจากการกระทําในขณะนั้นเป็นวิปาก เช่นทุศีล เป็นต้น
-ให้ละอกุศลกรรมที่ยังกระทําอยู่ให้หมดไป
-ให้ระวังอกุศลกรรมที่ยังไม่เคยทํามิให้เกิดขึ้น
-สร้างกุศลกรรมที่เคยสร้างต่อไป
-สร้างกุศลกรรมที่ยังไม่เคยทําขึ้นทุกด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการแผ่เมตตาด้วยกําลังสมาธิที่เรียกว่า เมตตาเจโตวิมุติ อันมีอานิสงส์สุดประมาณ
อัปปมาณาเจโตวิมุติ อานิสงส์ที่สําคัญก็คือ ทําให้บรรลุอรหัตตผล หรืออย่างน้อยก็จะได้สู่สวรรค์

สร้างกุศลกรรมที่ยังไม่เคยทําขึ้นทุกด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การแผ่เมตตาด้วยกําลังสมาธิที่เรียกว่า เมตตาเจโตวิมุติ
อันมีอานิสงส์สุดประมาณ (อัปปมาณาเจโตวิมุติ) อานิสงส์ที่สําคัญก็คือ ทําให้บรรลุอรหัตตผล หรืออย่างน้อยก็จะได้สู่สวรรค์
ผู้ปฏิบัติธรรมอาศัยธรรมหมวดสติปัฏฐาน๔ สร้างสมาธิชั้นสูง(ฌาน) ให้เกิดขึ้นในตนได้เสียก่อน ต่อจากนั้นจึงอาศัย ฌานและสมาบัติ
ที่ได้นั้น เป็นเครื่องช่วยขจัดเครื่องกั้นกางการตรัสรู้ คือ กรรม กิเลส และวิปาก ก็จะทําให้การฝึกฝนจิตด้วย สมาธิภาวนา
ก้าวหน้ายิ่งขึ้น การทําสัมมัปปทานนั้นจะมีผลมากจริงก็ต้องอาศัยฌารสมาบัติที่ฝึกฝนมาด้วยธรรมหมวดที่หนึ่งคือ สติปัฏฐาน๔ นั่นเอง
และในทางกลับกันการที่จะผ่านเครื่องกั้นกางการตรัสรู้สามประการนั้นได้ ก็จะต้องอาศัยสมาธิชั้นสูงที่เกิดขึ้นนี้
เป็นเครื่องมือแผ่เมตตาอย่างมาก (เมตตาเจโตวิมุติ) จึงจะก้าวหน้าต่อไปได้ 
หมวดที่๓ อิทธิบาท ก้าวย่างแห่งอิทธิ The steps of psychic powers
เมื่อฝึกจิตด้วย สติปัฏฐาน๔ ประกอบด้วย อาณาปานสติ เป็นผลสําเร็จถึงขั้นฌาน และน้อมนําสมาบัติเข้าสู่ตนได้ 
ขณะเดียวกับที่ต้องเพียรพยายาม อาศัย สัมมัปปทาน เอาชนะเครื่องกั้นกางการตรัสรู้ คือ กรรม กิเลส และวิปาก
ผู้ปฏิบัติธรรมจะเริ่มรู้และเข้าใจ เรื่องของโลกและชีวิตคือ อาสยะ ได้ดีขึ้น ประจักษ์ชัดใน กฎแห่งกรรม อันเป็น
เครื่องนํามาซึ่งความทุกข์อันมิรู้จบสิ้น ทั้งนี้เป็นการรู้เรื่องของตนเองเป็นหลัก มิใช่รู้เพียงทฤษฎี หรือเรื่องของผู้อื่น
แต่มืดบอดในเรื่องของตัวเองโดยเฉพาะอย่างยิ่ง บุพพกรรม ของตนเอง ที่จะล่วงรู้ได้ด้วย บุพเพนิวาสานุสติญาณ
และ ทิพพจักขุ ประกอบกัน สําแดงออกมาทาง สมาธินิมิต และอธิวจนสัมผัสส
ผู้ปฎิบัติธรรมจะรู้ เห็น และเข้าใจ ด้วยปัญญาอันได้รับการพัฒนาขึ้นโดยสมาธิ (ภาวนามยปัญญา) ว่าหนทางที่จะปลด
เปลื้องทุกข์ทั้งมวลในตนนั้น จําเป็นที่สุดที่จะต้องอาศัย สมาธิภาวนา เป็นประธานสังขาร หรือเป็น อธิบดีแห่งชีวิต
และเท้าที่จะพาเดินไปสู่อนาคตอันสูงสุด ปราศจากทุกข์โดยสิ้นเชิง คืออิทธิบาท ประกอบแนวคิด๒ประการคือ
ฉันทวิริยะ ความพอใจที่จะประกอบความเพียรด้วยสมาธิภาวนา
จิตตวิมังสา การตระหนักถึงความสําคัญของการฝึกฝนจิตด้วย สมาธิ ภาวนา ยิ่งกว่าเนื้อหนังสังขารของตน และเรื่อง
อื่นใดทั้งปวง
ประกอบแนวคิดกันขึ้นเป็น อิทธิบาท ปฏิบัติอย่างเด็ดเดี่ยวจริงจัง ที่จะทําให้ผู้ปฏิบัติธรรมสามารถทํา สมาธิภาวนา 
ให้ก้าวหน้าไปอย่างไม่หยุดยั้ง ทําให้อายุยืนมาก และอาจทําให้ สามารถแสดงฤทธิ์ (ด้วยอํานาจฌาน) ได้หลายประการ
ทั้งอดีต อนาคต ปัจจุบัน แสดงฤทธิ์ได้ด้วยประการต่างๆ เจริญอิทธิบาทจึงต้องกระทําด้วย สมาธิภาวนา เท่านั้น
ผู้ปฏิบัติธรรมที่อาศัยสติปัฏฐาน๔ และสัมมัปปทาน ก็สามารถได้สมาธิอย่างน้อยก็บริบูรณ์ด้วย รูปฌาน๔ 
หากต้องการที่จะแสวงความก้าวหน้าต่อไปจนบรรลุจุดสูงสุดถึงพระนิพพาน จะต้องมีความมั่นคงเด็ดเดี่ยวด้วย
การอาศัยก้าวย่างอันมีฤทธิ์คือ อิทธิบาทนี้ คือ ๑.จะต้องพอใจที่จะดํารงความเพียรต่อไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุดจนกว่า
จะบรรลุเป้าหมายคือการตรัสรู้ ๒.จะต้องให้ความสําคัญต่อการฝึกฝนจิตด้วยสมาธิภาวนานี้ ยิ่งกว่าชีวิตร่างกาย
ของตน เรียกว่า อย่างมอบกายถวายชีวิตทีเดียว 
หากก้าวเดินไปในวิถีแห่งปฏิเวธ ด้วยเท้าอันมั่นคงทั้งสองนี้ ก็จะประสพพอเห็นกับความมหัศจรรย์ต่างๆ ที่มีอยู่ใน
พระพุทธศาสนาอย่างไม่เคยรู้เห็นมาก่อนเลยในชีวิต และเพราะอิทธิบาท ที่ได้ประการแล้วว่าจะถือเป็นประธานแห่งสังขาร
หรือเป็นอธิบดีแห่งชีวิต นี้เอง จึงจะสามารถก้าวล่วงขึ้นไปสู่ อรูปฌาน หรือภาคที่๒คือ ปัญญาวิมุติ อันจะต้องผ่าน
การหล่อหลอมทดสอบ และแก้ไขความคิด ความเห็น ความเชื่อ และค่านิยมอุดมการทั้งมวล ที่สั่งสมมาในความเป็นมนุษย์
ทั้งนี้เพื่อให้เกิดมิติใหม่ในกระบวนการความคิดที่เรียกว่า นิพพานมีติ อันเป็น อัญญปัจจัยข้อสุดท้าย จึงจะทําให้ล่วงพ้น
สังสารวัฎฎไปได้
กล่าวคือหากมิได้อาศัยการดําเนินไปด้วยอิทธิบาทอย่างมั่นคงแล้ว ผู้ปฎิบัติย่อมไม่อาจสร้าง พละ๕ ให้เกิดขึ้น 
จนสามารถปฏิบัติธรรมในหมวดที่สําคัญที่สุดคือ โพชฌงค์๗ ได้เลย (ธรรมอันเป็นองค์แห่งการตรัสรู้)
หมวดที่๔ อินทรีย์๕ Five faculties
ในขณะที่มิได้อยู่ในสมาธิ ผู้ปฏิบัติจะต้องคอยสํารวจความคิดเห็นของตนในเรื่องความสมบูรณ์ทั้ง๕ประการที่เรียกว่า
อินทรีย์๕ 
หมวดที่๔ อินทรีย์๕ Five faculties
คอยสํารวจความคิดเห็นของตนอยู่เสมอ ว่าสัดส่วนเสมอกันอยู่หรือไม่ เพื่อคอยปรับปรุงแก้ไขให้สมดุลกันอยู่เสมอตลอดการบําเพ็ญสมาธิภาวนา
ความคิดอันเกิดจากอินทรีย์สมอง อันเป็นเรื่องสําคัญที่เกี่ยวกับการบําเพ็ญสมาธิภาวนานี้ได้แก่ สัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา เมื่อไม่มีข้อใดย่อ
หย่อนลง ก็จะต้องมุ่งมั่นพัฒนาฌานสมาบัติให้ยิ่งขึ้นไปอีก จนกระทั่งทั้ง๕ทวีพลังขึ้นอย่างเห็นได้ชัด อาศัยสมาธิสมําเสมอ มิใช่จะคิดเอาเอง และ
การที่จะทําอินทรีย์๕ให้เป็นพละ๕นั้น จะต้องผ่านบททดสอบ คือความทุกข์ของตนเองในหลายแง่มุมในระหว่างการบําเพ็ญเพียรภาวนา โดยยังคงถือ
อิทธิบาทเป็นอธิบดีแห่งชีวิต บําเพ็ญเพียรสะสมความอดทนต่อไป จนประเมินได้ว่า อินทรีย์๕ กลายเป็น พละ๕ ในที่สุด
หมวดที่๕ พละ๕ Five Powers
สามารถประเมินผลพลังแห่งจิต และความคิดของตนในเรื่องสําคัญ๕ประการคืออินทรีย์๕นี้ ว่าได้เพิ่มขึ้นอย่งมีสัดส่วนเป็นลําดับ โดยเกิดจากผล
แห่งสมาธิภาวนาอย่งอัศจรรย์ พลังทั้ง๕ นี้ได้แก่ 
สัทธา มั่นคงไม่คลอนแคลนไปด้วยเหตุผลอื่นใดทั้งสิ้น
วิริยะ ดํารงความเพียรยิ่งขึ้นโดยไม่ท้อถอย
สติ สมบูรณ์ขึ้นกว่าเดิม (สติ: ความสามารถในการนึกคิด)
สมาธิ มีกําลัง และชํานาญเป็น วสี Mastery
ปัญญา ทวีขีดความสามารถที่จะรู้ และเข้าใจ สรรพสิ่งใดอย่างแทงทะลุด้วย ภาวนามยปัญญา มีวิสัยทัศน์ในเรื่องของโลก และชีวิต (อาสยะ)
กว้างขวางลึกซึ้งขึ้นตามลําดับ อย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
ปัญญาIntelligence จะเป็นองค์นําทั้ง๕ประการนี้ เป็นความสามารถในการเรียนรู้และเข้าใจ แทนที่ศรัทธา(ความเชื่อ)ซึ่งจะเป็นตอนแรกที่เริ่มฝึกสมาธิ
เมื่อสมาธิภาวนา ก้าวขึ้นไปเป็นลําดับ อธิปัญญา อันเกิดขึ้นจาก อธิสมาธิ ก็จะทําหน้าที่ขจัดความงมงายไร้เหตุผลทั้งปวงให้หมดไปสามารถ รู้ เห็น และเข้าใจ
ในสัจจธรรมแห่งพุทธศาสนา ลาดลึกไปทุกทีๆ กล่าวคือ เริ่มพัฒนา โลกิยปัญญา อันมีอยู่ในมนุษย์ธรรมดาขึ้นไปสู่ โลกุตตรปัญญา ตามลําดับ
เมื่อพละทั้ง๕ นี้ได้เพิ่มพูนขึ้นด้วยอํานาจสมาธิจนถึงระดับหนึ่ง จะมีความพร้อมในการที่จะก้าวขึ้นไปอาศัยโพชฌงค์๗ นําตนไปสู่ การตรัสรู้ ได้
หมวดที่๖ โพชฌงค์๗ The elements of enlightenment
ธรรมแห่งการตรัสรู้ (โพช+องค์) เป็นองค์ธรรมที่บรรจุไว้ด้วยกันเป็นสํารับ ที่ไม่อาจแยกจากกันได้ ปฏิบัติให้ครบตามลําดับทั้ง๗ ย่อมพาตนไป
สู่การตรัสรู้ได้โดยง่าย ธรรมทั้ง๗ประการจะเสริมส่งกันเป็นทอดๆตั้งแต่หมวดหนึ่งจนถึงหมวด๗ แล้วหมวดที่๗ก็จะหมุนไปเสริมหมวดที่หนึ่งอีก
เป็นรอบๆหมุนเวียนไปไม่รู้จบ หมุนส่งขึ้นไปทุกทีๆนําพาจิตตามโพธิปักขิยธรรม มาเป็นขั้นตอนอย่างถูกต้องเช่นนี้ไปสู่พุทธภูมิ หรือ สาโพธิ หรือ
โลกุตตร ได้ตามที่มุ่งประสงค์ 
ปฏิบัติตามโพชฌงค์๗ ให้ได้ผลสมบูรณ์จําเป็นอย่างยิ่งที่ต้องปฏิบัติ สมาธิภาวนา ตามวิธีการหลักคือ สติปัฏฐาน๔ ให้ได้ผลเสียก่อน จนกระทั่ง
เมื่อสมาธิถึงขั้น ฌาน แล้ว โพชฌงค์๗ จึงจะสําแดงผลอย่างเต็มที่ได้ 
โพชฌงค์ ๗ ประกอบด้วย :
๑. สมาธิ สมาธิถึงขั้นฌาน และสมาบัติ จะข่ม กามฉันทะ ลงตามลําดับ ค่อยๆลบ ตัณหาในจิต ทําให้ไม่ส่ง อุปาทาน เข้ามารบกวนความคิดให้เบี่ยงเบน
ไปในทางอกุศล การพัฒนาสมาธิให้ฌานสมาบัติสูงขึ้นนี้ก็จะเพิ่มความสามารถในการนึกคิดคือ สติ ให้สมบูรณ์ขึ้นด้วย (สติ : ความสามารถในการนึกคิด)
๒. สติ สติที่แจ่มใสจะทําให้การประกอบความเพียรเป็นไปภายใต้เหตุผลที่ดีงาม ไม่งมงายไร้เหตุผลหรือทําตามๆกันไปเท่านั้น รวมทั้งไม่เคลิ้มเข้าภวังค์
ไปโดยไร้สติ (Unconscious Mind) สมาธิจะส่งผลให้นึกคิดได้ดีขึ้นกว่าธรรมดา
๓. วิริยะ ความเพียรที่ดําเนินไปภายใต้สติ (ความสามารถในการนึกคิด) ที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น (Super Consciousness) นั้น ย่อมก่อให้เกิด อธิปัญญา
ล่วงรู้สัจจธรรมที่สําคัญอย่างเข้าใจโดยแทงทะลุเชื่อมโยงเป็นเหตุผล (Wisdom, Intellect) มีลักษณะของการวิจัยธรรม มิใช่ท่องจําโดยปราศจาก
ความเข้าใจอย่างแท้จริงแล้วมุ่งมั่นบําเพ็ญเพียรไปด้วยแรงศรัทธาแต่เพียงอย่างเดียว โดยไม่คํานึงถึงเหตุผล เหมือนเช่นในตอนแรกเริ่มฝึกสมาธิที่จะต้อง
น้อมใจไปกับสมาธิ โดยเคร่งครัดเท่านั้น
๔. ธมมวิจย ธรรมะที่ร้อยเรียงกันเข้ามาโดยสมาธิ (ภาวนามยปัญญา) ทั้งที่มาทาง สมาธินิมิต หรืออาจเป็นข้อความที่เรียกว่า อธิวจนสัมผัสส ก็ตาม
ทําให้สามารถวิจัยธรรมะอย่างรู้แจ้งแทงตลอดลาดลึกไปตามลําดับ และการรู้แจ้งเห็นจริงในธรรมเหล่านั้นย่อมก่อให้เกิดความปีติขึ้นอย่างมหาศาล ทั้งนี้
เพราะเหตุผลที่เกิดขึ้นภายใต้วิสัยทัศน์ใหม่อันเรียกว่า ญาณทัสสนวิสุทธิ์ นี้เป็นเหตุผลที่ไม่เคยประจักษ์แจ้งมาก่อนในชีวิต
๕. ปิติ ความปิติที่เกิดขึ้นจากภายใน เป็นความรู้สึกที่ลึกลําส่งผลให้ เกิดความสงบระงับ (ปัสสัทธิ) ขึ้น ทั้งในระหว่างการเข้าฌานสมาบัติ หรือแม้เมื่ออยู่นอกสมาธิก็ตาม
๖. ปัสสัทธิ คือความสงบระงับอันเกิดแก่ผู้ปฏิบัติธรรมนั้น จะก่อให้เกิดความรู้สึกเป็นสุขขึ้นภายใน และความรู้สึกเป็นสุข นี้เองก็จะก่อให้เกิดอุเบกขา ทวีขึ้นอย่างยิ่ง
สมารถวางเฉยต่อเหตุการณ์ต่างๆที่มากระทบได้ โดยไม่สูญเสียความเพียรไป
๗. อุเบกขา อุเบกขานี้จะช่วยให้เกิด เอกัคคตารมณ์ (อารมณ์ที่รวมเป็นหนึ่งเดียวภายในสมาธิ) ทําให้สมาธิพัฒนาสูงขึ้นอีก สมาธิในสมาธิก็จะเริ่มส่งผ
ในรอบต่อไปเป็นทอดๆตามลําดับหมุนเวียนไปหลายต่อหลายรอบ จนตรัสรู้ในที่สุด
จะเห็นได้ว่าองค์ประกอบทั้ง๗ มีลักษณะพิเศษเฉพาะตัว คือ การเสริมส่งกันเป็นทอดๆตามลําดับโดยอัตโนมัติ โดยมีสมาธิเป็นองค์นํา และการจะได้สมาธิก็จะต้อง
ปฏิบัติตามธรรมหมวดแรกคือ สติปัฏฐาน๔ อันมี อาณาปานสติ เป็นเครื่องสนับสนุนให้สําเร็จจริงเสียก่อน อาณาปานสติจะทําให้ สติปัฏฐาน๔บริบูรณ์ และ
สติปัฏฐาน๔ ก็จะทําให้โพชฌงค์๗บริบูรณ์
โพชฌงค์ ธรรมอันเป็นองค์ที่ทําให้ตรัสรู้ แต่เมื่อยังเป็นมนุษย์อยู่ ราคะก็ยังเฝ้าติดตามคุกคาม จึงต้องเพียรระวังตนอยู่ในกรอบแห่ง อริยมรรค อยู่จน
ตลอดชีวิต หากต้องการที่จะรักษาคุณสมบัติแห่งการบรรลุไว้จนกว่าจะถึงวันปรินิพพาน
หมวดที่๗ มรรคอันมีองค์๘ (The Noble Path)
ธรรมหมวดสุดท้ายของโพธิปักขิยธรรม นี้คือ มรรค๘ หรือ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา อันเป็นอริยสัจจข้อที่๔ นั่นเอง แนวทางฝึกฝนจิตเพื่อดับทุกข์นั่นเอง
(The Path of Practice in Suffering Cessation)
มรรคอันมีองค์๘ ได้แก่
๑. สัมมาทิฏฐ การสร้างและดํารงความเห็นที่ถูกต้องเกี่ยวกับโลกและชีวิต(อาสยะ) ซึ่งถ้าหากเป็นเรื่องธรรมดาทั่วไปก็สามารถอาศัยการฟัง ปรโตโฆสะ ด้วย
โยนิโสมนสิการ (สนใจโดยละเอียด) แต่ในฐานะผู้ปฏิบัติธรรมถึงขั้น ฌายี แล้วนั้นจะต้องดํารงความเห็นที่ละเอียดอ่อน ลึกลงไปสู่โลกุตตรธรรม 
จึงจําเป็นต้องอาศัยสิ่งต่อไปนี้คือ ๑) เจโตวิมุติในฌานที่๔ ๒) อธิปัญญาในฌานที่๕ถึง๘ ๓) การฟังธรรมโดยตรงกับพระพุทธเจ้า ๔) ศรัทธาอันแรงกล้าต่อพระพุทธเจ้า
ความเห็นที่ถูกต้องจริงๆในพุทธธรรมจึงต้องสร้างด้วย ฌาน มิใช่ความเห็นของสามัญมนุษย์ที่มิได้ปฏิบัติธรรม
๒. สัมมาสังกุปป (สัง: สิ่งที่ปนเปื้อน + กุปป : การกําจัดให้น้อยลงไป) การดํารงความมุ่งหมายที่จะขจัดสิ่งปนเปื้อนในจิต (อาสวะ) ให้หมดไป
ซึ่งนั่นคือ การปฏิบัติด้วยสมาธิให้จิตมีความบริสุทธิ์ยิ่ง (วิโมกข์, ปาฏิโมกข์) อันเป็นจุดประสงค์สูงสุดในพระพุทธศาสนา เพราะจิตที่ถูกทําให้บริสุทธิ์ (ด้วยสมาธิ)
ย่อมมีสิทธิ์ที่จะขึ้นไปสถิตย์ในภพสวรรค์ที่สูงขึ้นไปได้ตามลําดับ สวรรค์ทั้ง๗ภพ ซอยย่อยตามความประณีตของฌานเป็น๑๖ พรหมภูมิ และโลกุตตร
(Supramundane : โลกอันสูงส่ง - โลก+อุตตร) เป็นภพที่๘ 
๓. สัมมาวาจา การดํารงรักษาวาจาที่ได้ประกาศปฏิญาณด้วยไตรสรณคมน (สรณ:คําแนะนําในการปฏิบัติ, คมน: การดําเนิน) นั่นคือ การมุ่งที่จะบรรลุพุทธ(พุทธ)
การเข้าถึงธรรม(ธมม) และการเป็นหมู่ผู้ตาม(สงฆ)แห่งองค์พระบรมศาสดา มิใช่การยึดเอาพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่งโดยไม่ทําสมาธิภาวนา ซึ่งสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ทรงห้ามไว้โดยให้ พึ่งตน พึ่งธรรม เท่านั้น อย่ามีที่พึ่งอื่นใดอีก การมุ่งมั่นที่จะถึงพระรัตนตรัยนั้นไม่อาจเป็นไปได้ด้วยเพียงพยายามยึดเอาเป็นที่พึ่งเท่านั้น
แต่จะต้องลงมือปฏิบัติบําเพ็ญภาวนาด้วยดีอย่างจริงจังต่อเนื่องอย่างถูกต้องด้วยความภักดีต่อพระสัทธรรม จึงจะไปถึงได้จริง
๔. สัมมากัมมันต (กัมม+อันต) การดํารงความเชื่อในกฎแห่งกรรมว่าเป็นเรื่องสําคัญที่สุด เป็นความเชื่อพื้นฐานสําคัญเบื้องต้นในพุทธศาสนา และการจะเกิดความเชื่อ
อย่างแท้จริงก็จะต้องอาศัย บุพเพนิวาสนุสติญาณอันเป็นหนึ่งในวิชชา๓ ที่เกิดขึ้นใน ฌายี โดยจะรู้และเห็น ได้ด้วยทิพพจักขุ อันเป็นแก่นเป็นยอดของวิชชาทั้ง๓
๕. สัมมาชีวะ (สมม+อา+ชีวะ) การดํารงรักษาชีวิตให้ดีงามและยืนยาว เพราะการพัฒนาจิตนั้นจะต้องกระทําควบคู่ไปกับการพัฒนาร่างกายให้แข็งแรงมีโรคน้อย
และการมีชีวิตที่ยืนยาวอันเนื่องมาจากอานุภาพแห่ง อิทธิบาท ก็จะทําให้มีโอกาสปฏิบัติธรรมจนบรรลุผลสูงสุดได้ (จิตภาวนา+กายภาวนา) 
๖. สัมมาวายามะ การดํารงความพยายาม ปฏิบัติธรรมโดยไม่ลดละ หรือเลิกล้มความเพียร จนกว่าจะประสพความสําเร็จ คือการบรรลุพุทธในที่สุด ถือ อิทธิบาท เป็น
ประธานสังขาร หรือเป็น อธิบดีแห่งชีวิต
๗. สัมมาสติ การดํารงสติอันสมบูรณ์ รู้คิดทุกอย่างทุกขั้นตอนของการพัฒนาสมาธิ หรือแม้มิได้อยู่ในสมาธิก็ตาม และสติจะสมบูรณ์ขึ้นก็ด้วยสมาธิภาวนาเป็นสําคัญ
๘. สัมมาสมาธิ การดํารงรักษาฌานและสมาบัติไว้มิให้สูญสิ้นหรือลดถอยลง (ปริหาณธัมโม, กุปปธัมโม) มีแต่จะพัฒนาสมาธิให้ยิ่งขึ้นไป 
พึงสังเกตว่า มรรคอันมีองค์๘ นี้มี สัมมาสมาธิ เป็นประธาน อีก๗ประการล้วนเป็นบริขารแวดล้อมสมาธิ คือเป็นเครื่องสนันสนุนสมาธิ ในทางกลับกันทั้ง
๗ ประการนั้นก็เกิดขึ้นพัฒนาขึ้นและดํารงอยู่ด้วยการอาศัยสมาธิทั้งสิ้น